Jakowyna, Mykoła
Pierwszy Naczelnik Obwodowej Administracji Państwowej w Iwano-Frankiwsku po niepodległości Ukrainy. W 1992 r. podjął decyzję o likwidacji szpitala psychiatrycznego w Psarach. Kontakt: tel. +380-677384835.
Pierwszy Naczelnik Obwodowej Administracji Państwowej w Iwano-Frankiwsku po niepodległości Ukrainy. W 1992 r. podjął decyzję o likwidacji szpitala psychiatrycznego w Psarach. Kontakt: tel. +380-677384835.
1896-1940, ostatni właściciel Kompleksu w Psarach.
Dobra Psary należały kolejno do rodu Jabłonowskich herbu Grzymała, następnie do Głogowskich, wreszcie od drugiej połowy XIX-wieku, do Rodziny Reyów. Ostatnimi właścicielami do pierwszych tygodni II wojny światowej byli Ludwik Rey i Cecylia z Potockich Reyowa.
W 1939 r., na początku okupacji radzieckiej, Rodzina Reyów uniknęła aresztowania i deportacji dzięki odważnej interwencji ukraińskich mieszkańców wsi. Zatrzymali oni przybyłych do Psar NKWD-istów, upili ich alkoholem i uszkodzili im samochód, a w międzyczasie spakowali Reyów na wozy, którymi odjechali do Lwowa, skąd ci po paru miesiącach przeszli do niemieckiej strefy okupacyjnej. Reyowie pozostali w Polsce albo rozproszyli się po świecie.
Podczas okupacji niemieckiej w Psarach stacjonował sztab niemieckiego Wehrmachtu, następnie garnizon Armii Czerwonej. W czasach sowieckich, Kompleks był użytkowany przez Rohatyńską Szkołę Zootechniczną, a od lat 70-tych stał się oddziałem Podmichałowskiego Szpitala Psychiatrycznego.
Kompleks w Psarach wpisano na listę zabytków architektury rangi krajowej na podstawie decyzji Rady Ministrów Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej nr 442 z dnia 6 września 1979 r., pod numerem ochronnym 1193-N. Kompleks zarejestrowano pod nazwą "Siedziba Reya". Rejestr zabytków pięć oddzielnych elementów wchodzących w skład Kompleksu: pałac, brama, spichlerz, stajnia i park.
Zgodnie z przepisami ukraińskimi, na każdym zarejestrowanym zabytku powinna się znajdować standardowa tablica opisowa. Została urwana, chociaż widoczne jest pozostawione po niej miejsce, po wewnętrznej stronie zamurowania bramy wjazdowej:
Szpital psychiatryczny zamknięto około 1992 r., decyzją ówczesnego Naczelnika Obwodowej Administracji Państwowej, Mykoły Jakowyny. Według niego, przyczyną likwidacji zakładu były niehumanitarne warunki przebywania chorych.
Inną wersje przedstawia artykuł gazety "Halyckyj Kurier":
"Na początku lat 90 księża pretendowali do obiektu Podmichałowskiego Szpitala Psychiatrycznego, w którym wcześniej mieścił się monastyr. Wtedy z przedstawicielami Prawosławnej Cerkwi zawarto porozumienie, na mocy którego Cerkiew zrezygnowała ze swoich roszczeń do szpitala w Podmichałowcach, w zamian za co otrzymała pałac hrabiego Reya."
Kompleks został wpisany do rejestru mienia komunalnego Obwodu od 1992 r. i podlegał odtąd Zarządowi Architektury i Budownictwa Komunalnego Obwodowej Administracji Państwowej. Oznacza to, że formą własności Kompleksu była odtąd własność "komunalna".
Działka gruntu przynależna do Kompleksu została przekazana w użytkowanie Zarządowi Architektury i Budownictwa Komunalnego Obwodowej Administracji Państwowej na podstawie aktu Rady Wiejskiej w Dehowej 27 lipca 1995 r., obowiązującego do dziś.
Powierzchnia działki gruntu wynosi 29,6 ha. Składa się z dwóch części o podobnej powierzchni, po obu stronach drogi prowadzącej ze wsi Beńkowce. Zabudowania Kompleksu Pałacowo-Parkowego znajdują się po stronie wschodniej, zaś stronę zachodnią zajmuje opuszczony sad.
Do zamknięcia szpitala, obiekty Kompleksu były w stosunkowo dobrym stanie zachowania. W okresie 1992-2001 pozostawały natomiast bez żadnej opieki. Postępowała jego degradacja techniczna na skutek braku ochrony, wpływów atmosferycznych i kradzieży materiałów.
Obiekty znajdują się w średnim stanie technicznym, konstrukcja ścian i stropów jest zachowana
Dotychczasowi właściciele całkowicie zaniedbali obowiązki konserwatorskie. Budynki nadają się do adaptacji na ośrodek konferencyjny, wymagają jednak gruntownego remontu
W 1994 r., Katedra Restauracji i Rekonstrukcji Kompleksów Architektonicznych Politechniki Lwowskiej, na zlecenie Zarządu Architektury i Budownictwa Komunalnego Obwodowej Administracji Państwowej, opracowała projekt adaptacji Kompleksu w Psarach na centrum hotelowo-konferencyjne. Nie doczekał się realizacji.
Zabytkowy spichlerz z XVII wieku zawalił się bądź został rozebrany między 1994 a 1998 r. – w opracowaniu przedprojektowym Politechniki Lwowskiej z 1994 r. jest opisany. Jeszcze w 1989 r. przebywali w nim pacjenci szpitala psychiatrycznego. Później było zamierzenie zlokalizowania w nim szkoły, któremu sprzeciwił się słusznie ówczesny Przewodniczący Rady Wiejskiej ze względu na zagrożenie katastrofą budowlaną.
Około 2002 r. – już w okresie, kiedy Kompleks w Psarach był we władaniu Iwano-Frankiwskiego Zarządu Eparchialnego Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej Kijowskiego Patriarchatu – obumarł i przewrócił się prastary, wyjątkowej wielkości platan, zabytek przyrody.
