część 3
Rozporządzeniem nr 295 z dnia 18 kwietnia 2001 r., Iwano-Frankiwski Naczelnik Obwodowej Administracji Państwowej Mychajło Wyszywaniuk przekazuje Kompleks w użytkowanie stałe Iwano-Frankiwskiemu Zarządowi Eparchialnemu Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej Kijowskiego Patriarchatu, którym kieruje Arcybiskup Iwano-Frankiwski i Halicki, Joasaf (nazwisko cywilne: Iwan Wasylikiw).
Uzasadnieniem decyzji jest niezadowalający stan techniczny Kompleksu w Psarach. Iwano-Frankiwski Zarząd Eparchialny Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej Kijowskiego Patriarchatu otrzymuje tytuł do Kompleksu z przeznaczeniem na utworzenie w nim "szkoły dyrygentów chóralnych i psalmistów".
dokument źrodłowy
- rozporządzenie nr 295 Naczelnika Obwodowej Administracji Państwowej
W rzeczywistości powstaje prawosławny monastyr żeński, a następnie męski, którego działalność nigdy się nie rozwija, między innymi ze względu na głęboką nieprzychylność greckokatolickiej ludności. Na kartce znalezionej w pałacu widnieje pieczątka z adresem żeńskiego zakonu, skąd zapewne pochodziły siostry zamieszkałe w pałacu:
dokument źrodłowy
- kartka z adresem żeńskiego zakonu
Cztery dni przed decyzją Naczelnika Obwodowej Administracji Państwowej, posiedzenie Synodu Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej Kijowskiego Patriarchatu 14 kwietnia 2001 r. pod przewodnictwem Patriarchy Filareta zatwierdza wniosek Arcybiskupa Joasafa o utworzenie we wsi Pryozerne (czyli w Kompleksie w Psarach) "żeńskiego Monastyru Zaśnięcia Matki Bożej" – a nie"szkoły dyrygentów chóralnych i psalmistów", jak wynikało z decyzji Naczelnika Obwodowej Administracji Państwowej.
dokument źrodłowy
- decyzja Synodu Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej Kijowskiego Patriarchatu
W rozporządzeniu nr 295 z dnia 18 kwietnia 2001 r., Mychajło Wyszywaniuk zarządza ponadto zapewnienie pomocy Iwano-Frankiwskiemu Zarządowi Eparchialnemu Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej Kijowskiego Patriarchatu, aby doprowadzić do restauracji Kompleksu "w celu zachowania tradycyjnego pałacowego charakteru zgodnie z ustawodawstwem ukraińskim o ochronie dziedzictwa kulturowego".
Poleca przydzielić Iwano-Frankiwskiemu Zarządowi Eparchialnemu Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej Kijowskiego Patriarchatu, na cele remontowe:
- 80 m3 materiałów sypkich,
- 1 tonę blachy dachowej ocynkowanej,
- 30 tysięcy sztuk cegieł,
- 400 m2 szkła okiennego,
- 300 m2 gładzi gipsowej,
- 400 m2 siatki metalowej ogrodzeniowej do wysokości 2 metrów,
- 20 ton cementu.
dokument źrodłowy
- rozporządzenie nr 295 Naczelnika Obwodowej Administracji Państwowej
W latach 2004-2005 Zarząd Architektury i Budownictwa Komunalnego Obwodowej Administracji Państwowej, którym kieruje Naczelnik Mychajło Chodan, przydziela Arcybiskupowi Joasafowi 200 tysięcy hrywien na rekonstrukcję dachu i wzmacnianie fundamentów, natomiast w 2003 r. Obwodowa Administracja Państwowa przyznaje Rejonowej Administracji Państwowej w Rohatynie skromne 3 tysiące hrywien na przeprowadzenie robót remontowych w "Monastyrze Zaśnięcia Matki Bożej we wsi Pryozerne".
Monastry - Skit w Maniawie
Ponadto, Rada Ministrów Ukrainy postanowieniem nr 870 z 5 lipca 2004 r. przydziela kwotę 100 tysięcy hrywien na remont budynków Kompleksu i przyległego parku.
W tym samym postanowieniu Rady Ministrów (w następnej pozycji, co wyraźnie wskazuje na tego samego wnioskodawcę), przydzielono 400 tysięcy hrywien na remont Monastyru w Maniawie, także należącego do Iwano-Frankiwskiego Zarządu Eparchialnego Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej Kijowskiego Patriarchatu, czyli akurat tego obiektu, którego dalsze finansowanie stanie się uzasadnieniem późniejszej, sprzecznej z prawem decyzji Państwowej Służby Ochrony Dziedzictwa Kulturowego z 15 września 2005 r., zezwalającej na sprzedaż Kompleksu w Psarach przez Arcybiskupa Joasafa.
dokument źrodłowy
- postanowienie Rady Ministrów Ukrainy nr 870 z 2004 r. (strona 54, pozycja w języku ukraińskim p.t. "Садиба Рея та парк"
- część dotycząca Kompleksu w Psarach i Monastyru w Maniawie
Gazeta "Zahidnyj Kurier" w artykule śledczym p.t. "Aferalny skok na Pałac Reya" z 20 lutego 2008 r. szacuje łączną wartość pomocy publicznej dla Iwano-Frankiwskiego Zarządu Eparchialnego Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej Kijowskiego Patriarchatu w związku z Kompleksem w Psarach na kwotę 500 tysięcy hrywien:
- 200 tysięcy hrywien z Obwodowej Administracji Państwowej,
- 100 tysięcy hrywien z Rady Ministrów,
- przydziały rzeczowe o szacowanej wartości 200 tysięcy hrywien.
Pomoc wykorzystano w znikomym stopniu – w okresie władania Iwano-Frankiwskiego Zarządu Eparchialnego Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej Kijowskiego Patriarchatu stan Kompleksu się nie poprawił, a nawet pogorszył.
dokument źrodłowy
- artykuł "Aferalny skok na Pałac Reya" w gazecie "Zahidnyj Kurier" z 20 lutego 2008 r.
Po 2001 r., a najpóźniej w 2004 r. roku odbudowano prowizorycznie i nieprofesjonalnie fragment elewacji północnej, który zawalił się – jeśli wierzyć doniesieniom mieszkańców – kiedy klerycy z monastyru prawosławnego poszerzyli otwór drzwi z piwnicy, aby wyciągnąć z piwnicy złom (przedwojenny piec) na sprzedaż. Jednak nowy fragment ściany liczy co najwyżej kilka tysięcy cegieł. Gdzie reszta z przydzielonych 30 tysięcy cegieł?
Fotografia ściany północnej w 2005 r. po tzw. "odbudowie"
Fotografia ściany północnej w 2000 r. po zawaleniu
Prawie wszystkie okna są wybite, tylko niektóre są zasłonięte deskami, szmatami, pleksiglasem czy kawałkami eternitu. Śnieg i deszcz obficie wpadają do wnętrza. Gładź gipsowa i cement, o ile kiedykolwiek dotarły do Psar, zostały wykorzystane na otynkowanie nielicznych pomieszczeń, w którym mnisi mieszkali do polowy 2005 r. Nie przeprowadzono natomiast żadnego remontu pozostałych pomieszczeń, które faktycznie pozostają całkowicie zaniedbane od 1992 r.
Ogrodzenie z siatki od strony drogi do wsi Beńkowce i drogi do wsi Psary powstało dopiero w 2006 r.
Większa część dachu bryły głównej budynku była już pokryta nowa blachą przynajmniej cztery lata wcześniej (oprócz wieży), jak wynika ze zdjęcia zrobionego w maju 1997 r. przez Pawła Reya z Krakowa (Polska). Arcybiskup Joasaf nie powinien sobie przypisywać tej zasługi, gdyż wtedy w Psarach jeszcze nie "gospodarował".
W 2001 r. Obwodowa Administracja Państwowa przydzieliła tonę blachy, ale remont dachu wieży nastąpił dopiero po trzech latach, w zimie 2004/2005, zresztą z narażeniem wnętrza wieży na zimowe opady śniegu.
Fotografia dachu w maju 1997 r.
Wydaje się, że przydzielona w 2001 r. blacha została rozkradziona, natomiast remont w zimie 2004/2005 był działaniem przeprowadzonym "na ostatnią chwilę", kiedy trzeba było zadbać o pozory przyzwoitości przed rozpoczęciem operacji uwłaszczenia i sprzedaży Kompleksu. Według świadectwa jednego z okolicznych mieszkańców:
cytat
"Parokrotnie przywożono blachę na pokrycie dachu, lecz pokryto tylko fragmenty, a resztę skradziono. Ostatnio cerkiew wywiozła jakieś materiały z Psar na inne własne budowy".
Można się domyślać, że "inne własne budowy" Cerkwi to prace przy Monastyrze w Maniawie.
Apel o wsparcie wywieszony na drzwiach pałacu
Wiadomo, że na remont dachu przedstawiciele Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej Kijowskiego Patriarchatu zbierali datki nie tylko w pieniądzu, lecz także w naturze (kawałki blachy) w sąsiedniej wsi Beńkowce, która jako jedna z nielicznych w okolicy jest w większości wyznania prawosławnego. Ponadto 20 kwietnia 2004 r. Arcybiskup Joasaf zwraca się z apelem publicznym o wsparcie finansowe dla remontu Kompleksu w Psarach:
Pozyskiwanie dotacji publicznych i zwrócenie się z apelem publicznym o datki skłaniają do przypuszczenia, że w 2004 Arcybiskup Joasaf miał trudności finansowe bądź doszedł do wniosku, że dalsza działalność w Psarach jest nieopłacalna.
Wtedy to, jak się zdaje, powstaje pomysł bezpłatnego przejęcia własności Kompleksu od Państwa Ukraińskiego, aby w następnym kroku go sprzedać i w ten sposób zarobić spore pieniądze. Przypomnieć należy, że od kwietnia 2001 r. Kompleks był przekazany w użytkowanie stałe Iwano-Frankiwskiemu Zarządowi Eparchialnemu Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej Kijowskiego Patriarchatu, natomiast nie stanowił jeszcze jego własności.
W czasie, gdy sfałszowane wybory prezydenckie przechodziły w Pomarańczową Rewolucję, Zarząd Eparchialny Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej Kijowskiego Patriarchatu rozpoczyna przygotowania do przejęcia Kompleksu na własność, pozyskując uzgodnienia:
- Obwodowej Administracji Państwowej (17 listopada 2004 r., nr 8549/01-120/270),
- Państwowej Służby Ochrony Dziedzictwa Kulturowego Ministerstwa Kultury i Sztuki Ukrainy (26 listopada 2004 r., nr 22-1897/18), oraz
- Państwowego Komitetu ds. Budownictwa i Architektury Ukrainy (20 grudnia 2004 r., nr 6/6-668),
Na tej podstawie 27 grudnia 2004 r. Arcybiskup Joasaf składa wniosek o przekazanie własności Kompleksu w Psarach.
Na początku 2005 r. powszechne były próby przejmowania zabytków na własność przez różne struktury niepaństwowe. Korzystano z ówczesnego zamieszania politycznego, by omijać przepisy. Aby temu położyć kres, weszła w życie ustawa "w sprawie tymczasowego zakazu prywatyzacji zabytków dziedzictwa kulturowego" – zabraniająca prywatyzacji jakichkolwiek obiektów wpisanych do rejestru zabytków.
dokument źrodłowy
- ustawa "w sprawie tymczasowego zakazu prywatyzacji zabytków dziedzictwa kulturowego"
Ustawę wprowadzono z mocą obowiązującą od dnia opublikowania (23 lutego 2005 r.) do czasu przyjęcia przez Radę Najwyższą tzw. "spisu zabytków dziedzictwa kulturowego, które nie podlegają prywatyzacji", przewidzianego w art. 18 ustawy "w sprawie ochrony dziedzictwa kulturowego" z dnia 8 czerwca 2000 r. Spis ten został jednak przyjęty dopiero 13 kwietnia 2007 r., co oznacza, że w 2005 r. prywatyzowanie Kompleksu w Psarach było bezprawne.
dokument źrodłowy
- ustawa "w sprawie ochrony dziedzictwa kulturowego"
Jednak wbrew zakazowi ustawowemu, zamiast pozbawić Arcybiskupa Joasafa użytkowania Kompleksu za nieprzeprowadzenie remontu i niedotrzymanie warunków rozporządzenia z 2001 r., 19 kwietnia 2005 r. Rada Obwodu przyjmuje uchwałę nr 581-16 o przekazaniu Kompleksu w Psarach Iwano-Frankiwskiemu Zarządowi Eparchialnemu Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej Kijowskiego Patriarchatu już nie w użytkowanie, jak dotychczas, lecz na własność. Uchwałę podpisuje ówczesny Przewodniczący Rady Obwodu, Wasyl Brus, powierzając kontrolę jej wykonania Wiceprzewodniczącej Rady Obwodu, Romanii Postolianiuk.
dokument źrodłowy
- uchwała Rady Obwodu z 19 kwietnia 2005 r. przekazująca własność Kompleksu Iwano-Frankiwskiemu Zarządowi Eparchialnemu Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej Kijowskiego Patriarchatu
Treść uchwały nie precyzuje przeznaczenia Kompleksu, wiadomo jednak, że w dokumentach przygotowawczych Arcybiskup Joasaf podał, że obiekt będzie użytkowany na cele cerkiewne. Przypomnijmy, że decyzja o przekazaniu w użytkowanie z dnia 18 kwietnia 2001 r. przewidywała utworzenie w Kompleksie "szkoły dyrygentów chóralnych i psalmistów", natomiast decyzja Synodu 14 kwietnia 2001 r. powołanie tam "żeńskiego Monastyru Zaśnięcia Matki Bożej".
Brama pałacu Potockich w Stanisławowie
Gazeta " Halyckyj Kurier" zwraca uwagę, że:
cytat
"wśród wybrańców narodu, którzy w tak prosty sposób przekazali księżom obiekt dziedzictwa kulturalnego rangi krajowej, byli wtedy "obrońcy sprawiedliwości", którzy do dnia dzisiejszego sprzeciwiają się w sądzie prawu społeczeństwa do władania pałacem Potockich w Iwano-Frankiwsku."
Jest to odniesienie do innej głośnej, spornej sprawy, związanej z przejęciem pozostałości pałacu Potockich z wielką działką parkową w ścisłym centrum Iwano-Frankiwska przez miejscowego przedsiębiorcę Oleha Bachmatiuka.
dokument źrodłowy
- artykuł w gazecie "Halyckyj Kurier" z 20 października 2005 r.
Punkt 3 uchwały Rady Obwodu zobowiązywał nowego właściciela do przeprowadzenia robót remontowych w 2005 r. Obowiązek ten nie został dotrzymany ani wtedy, ani kiedykolwiek później. 14 czerwca 2005 r. do Psar przyjeżdża Teresa Sułowska z domu Rey z Warszawy, urodzona w Psarach córka ostatniego właściciela Ludwika Reya, wraz z córką Martą. Stwierdziły, że nie były prowadzone jakiekolwiek roboty remontowe.
Artykuł 21 ustawy "o ochronie dziedzictwa kulturowego" daje możliwość administracyjno-sądowego wywłaszczenia przymusowego w przypadku zaniedbania obiektu zabytkowego przez gospodarza.
dokument źrodłowy
- ustawa "w sprawie ochrony dziedzictwa kulturowego"
